Có những ngày chúng ta cảm thấy mình đang phải gánh quá nhiều thứ. Công việc, mối quan hệ, kỳ vọng của người khác tất cả dường như cùng lúc đổ dồn lên vai. Trong những khoảnh khắc như vậy, ta thường nghĩ rằng mình là người chịu áp lực nhiều nhất, người bị hiểu lầm nhiều nhất, hoặc người đang gặp vấn đề lớn nhất.

Nhưng nếu lùi lại một bước, có lẽ ta sẽ nhận ra: ai cũng đang mang theo một câu chuyện riêng, với những nỗi lo mà người khác không nhìn thấy.

Đó cũng là điểm khởi đầu của cuốn sách The Science of Happiness, được xuất bản tại Việt Nam với tên gọi Cội nguồn của hạnh phúc, của nhà tâm lý học Bruce Hood. Cuốn sách không đưa ra những lời khuyên sáo rỗng về cách sống tích cực, mà nhẹ nhàng dẫn dắt người đọc nhìn lại một điều rất quen thuộc nhưng ít khi được nhận ra: vai trò của “cái tôi” trong cách chúng ta nhìn thế giới.

Khi chúng ta vô tình đặt mình ở trung tâm của mọi câu chuyện

Con người vốn không ích kỷ một cách cố ý. Phần lớn thời gian, chúng ta chỉ đơn giản là quá bận rộn với cuộc sống của chính mình.

Ta cảm nhận thế giới thông qua những gì mình đang trải qua. Vì vậy, thật dễ hiểu khi nỗi buồn của bản thân trở nên lớn hơn, vấn đề của bản thân trở nên cấp bách hơn, còn câu chuyện của người khác đôi khi chỉ lướt qua như một chi tiết phụ.

Trong tâm lý học, hiện tượng này được gọi là tính duy kỷ – một khái niệm từng được nhà tâm lý học Jean Piaget nghiên cứu khi tìm hiểu cách trẻ em nhận thức thế giới. Trẻ nhỏ thường tin rằng mọi người nhìn mọi thứ giống hệt như mình.

Khi trưởng thành, chúng ta biết rằng mỗi người có suy nghĩ riêng. Nhưng trong phản xạ đầu tiên, nhiều khi ta vẫn vô thức lấy mình làm trung tâm để đánh giá mọi thứ xung quanh.

Khi cái tôi vô tình tạo ra khoảng cách giữa con người

Chính vì xu hướng tự nhiên ấy, chúng ta đôi khi dễ dàng hiểu lầm người khác.

Ta có thể bực bội khi một đồng nghiệp trở nên cáu gắt mà không biết họ đang kiệt sức vì áp lực gia đình.
Ta có thể tổn thương khi người thân im lặng, mà không nhận ra họ đang loay hoay với những nỗi lo khó nói thành lời.

Trong nhiều tình huống, điều khiến các mối quan hệ trở nên xa cách không phải là sự thờ ơ, mà là chúng ta nhìn mọi thứ quá nhiều từ góc nhìn của mình.

Theo Bruce Hood, cảm giác về một “cái tôi độc lập” mà mỗi người đều tin tưởng thực ra chỉ là một cấu trúc do não bộ tạo ra. Chúng ta nghĩ mình tồn tại như một cá thể tách biệt, trong khi thực tế bản thân mỗi người được hình thành từ vô số yếu tố: gia đình, văn hóa, ký ức, những trải nghiệm xã hội và các mối quan hệ xung quanh.

Khi tin rằng mình hoàn toàn tách biệt với thế giới, con người dễ rơi vào cảm giác cô đơn. Ta càng cố bảo vệ cái tôi ấy, ta càng cảm thấy mình phải tự chống đỡ mọi thứ một mình.

Hạnh phúc bắt đầu từ sự kết nối

Điều thú vị trong cuốn sách là Bruce Hood không phủ nhận sự tồn tại của cái tôi, nhưng ông cho rằng hạnh phúc không lớn lên trong một cái tôi khép kín.

Hạnh phúc thường xuất hiện khi chúng ta nhận ra mình đang gắn kết với người khác.

Khi không còn đặt bản thân ở vị trí trung tâm của mọi câu chuyện, một sự thay đổi rất nhỏ nhưng rất quan trọng sẽ xảy ra. Ta bắt đầu lắng nghe nhiều hơn trước khi phản ứng. Ta đặt câu hỏi thay vì vội vàng kết luận. Ta cho người khác cơ hội được yếu đuối mà không lập tức phán xét.

Điều kỳ lạ là trong quá trình cố gắng hiểu người khác, chúng ta lại hiểu rõ hơn chính mình.

Bởi vì khi nhận ra ai cũng đang mang theo những gánh nặng vô hình, ta không còn cảm thấy mình cô độc trong những khó khăn của riêng mình.

Một góc nhìn nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về hạnh phúc

Điểm đặc biệt của Cội nguồn của hạnh phúc nằm ở chỗ cuốn sách không cố gắng đưa ra một công thức để sống vui vẻ. Thay vào đó, nó giúp người đọc nhận ra những cơ chế tâm lý rất quen thuộc trong cách con người suy nghĩ và hành động.

Bruce Hood cho rằng chỉ cần lùi lại một chút khỏi cảm xúc tức thời, chúng ta có thể nhìn mọi việc với một góc nhìn cân bằng hơn. Khoảng lùi ấy giúp ta bớt phòng thủ, bớt phán xét và dễ cảm thông hơn với người khác.

Đôi khi, chỉ cần thay đổi góc nhìn nhỏ như vậy, cách chúng ta trải nghiệm cuộc sống cũng thay đổi theo.

Nhiều người nghĩ hạnh phúc là điều phải đi tìm ở đâu đó rất xa trong thành công, trong sự công nhận hoặc trong những điều lớn lao. Nhưng Cội nguồn của hạnh phúc lại gợi ý một hướng khác.

Có lẽ hạnh phúc không bắt đầu từ việc thế giới đối xử với ta như thế nào.
Nó bắt đầu từ khoảnh khắc ta đủ bình tĩnh để bước ra khỏi cái bóng của chính mình, nhìn người khác bằng sự thấu hiểu hơn một chút. Và khi nhận ra rằng chúng ta chưa bao giờ tồn tại một cách hoàn toàn đơn độc, cuộc sống có thể trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.